10.SINIF COĞRAFYA

Türkiye, iklim koşulları ve yer şekillerinin çeşitliliğine bağlı olarak sık bir [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] ağına sahiptir. Akarsularımızın uzunlukları fazla değildir. Türkiye’nin bir yarımada oluşu ve dağların genellikle kıyılara paralel sıralar hâlinde uzanması, uzun [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]ların oluşmasını engellemiştir.
Kıyılarımızdaki dağlardan kaynağını alan akarsular, kısa bir yol aldıktan sonra [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]e ulaşır. Bu nedenle bu [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]ların boyları oldukça kısadır. Kaynağını iç kesimlerden alan [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]larımızın boyları daha uzundur. Bununla birlikte en uzun [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]yumuz olan Kızılırmak’ın boyu (iç Anadolu’da genişçe bir kavis çizdiği hâlde) 1355 km’yi ancak bulur.
Akarsularımızın diğer bir özelliği de, taşıdıkları su miktarının az olmasıdır. Türkiye’nin büyük bir bölümünün yarı kurak iklimin etkisinde olması nedeniyle az yağış alması bunun başlıca nedenidir. Akarsularımızın taşıdıkları su miktarı azlığının diğer nedeni de, akarsu [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]larının dar oluşudur. Akarsularımızın boyları kısa, kolları da az olduğundan doğal olarak taşıdıkları su fazla olmamaktadır. Ancak, her mevsim yağışlı olan Doğu Karadeniz Bölümünün [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]ları, her zaman bol su taşımaktadır.
[Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]Akarsularımızın rejimleri düzenli değildir. Türkiye’de yağış rejiminin düzensiz oluşu, ilkbahardaki kar erimeleri ve yazın buharlaşmanın fazla olması, [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]larımızın taşıdıkları su miktarının yıl boyunca büyük değişikliklere uğramasının başlıca nedenleridir. Akarsularımızın tümünde, su seviyesinin en düşük düzeyde olduğu dönem, yaz mevsimidir. Bu dönemde bazı [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]lar tümüyle kurur. Sonbahar yağmurlarının başlaması ve buharlaşmanın azalmasıyla [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] düzeylerinde yükselme başlar. Akarsularımızın büyük bir kısmında su seviyesinin en yüksek düzeyde olduğu dönem, ilkbahara rastlar. Bu dönemde yağışların artması ve kar erimeleri nedeniyle [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]ların su düzeyleri oldukça yükselir.
Yataklarının fazla eğimli oluşu, akarsularımızın bir diğer özelliğidir. Bu nedenle akış hızları fazladır dolayısıyla erozyonu hızlandırıcı etkileri fazladır. Bol alüvyon taşır ve [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]lere döküldükleri yerlerde [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]lar oluştururlar. Türkiye’deki akarsuların genellikle denge profilini almamış olmaları, Türkiye’nin III. ve IV. [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] zamanda şekillenmiş olmasından başka bir deyişle genç arazi yapısından kaynaklanmaktadır.
Akarsularımızın hidroelektrik enerji üretimine çok elverişli olmaları da dar ve derin vadiler oluşturmalarının bir sonucudur. Bu nedenle ülkemizde çok sayıda [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] yapılmış ve hidroelektrik santrali kurulmuştur.
Akarsularımızın çoğu, dağlık kesimlerden inmektedir. Taşıdıkları kum ve çakıllarla yataklarını doldurdukları için [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]e yakın kısımlarında bile ulaşıma elverişli değildir. Yalnızca Kocaırmak, kıyıdan 7 km iç kısma kadar ulaşıma olanak verir.
[Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]Akarsularımızın, balıkçılık yönünden önemli bir potansiyele sahip olduğu söylenebilir. Yeşilırmak, Kızılırmak ve Sakarya ağızlarında avlanan mersin balıklarının yumurtalarından havyar elde edilir. Van Gölüne [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] akarsuların ağızlarında da inci kefali denilen balık türü bolca avlanmaktadır. Diğer akarsularımızda da kefal, sazan, alabalık, yayın vb. balık türleri bulunmaktadır.
Her akarsu, bütün kollarıyla birlikte, belirli bir bölgenin sularını toplar. Akarsuyun sularını topladığı alana, o akarsuyun su toplama alanı ya da [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]sı denir. Aynı deniz ya da göl dökülen akarsular da o göl ya da denizin [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]sını oluşturur: Karadeniz [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]sı, Marmara [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]sı, Van Gölü [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]sı gibi. Bir [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]nın büyüklüğü, yer şekillerinin özelliklerine ve eğime göre değişir. Sözgelimi; Ege ve Marmara [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]ları oldukça dar, Karadeniz [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]sı ise geniştir.
Yurdumuzdaki başlıca su bölümü çizgisi, genel doğrultu olarak kuzeydoğu – güneybatı yönünde uzanır. Çoruh -Yeşilırmak – Kızılırmak – Ceyhan, Aras ve Fırat [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]ları bu çizgi ile ayrılır.
Bazı akarsularımız da sıcaklığın etkisiyle buharlaşarak veya yer altına sızarak kaybolur. Suların [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]e ulaştırmayan alanlara kapalı havza denir. Yurdumuzda Tuz Gölü ve Van Gölü ve çevreleri ile Göller Yöresi birer kapalı havzadır.
Bazı akarsular kaynağını yurdumuzdan alır, sınırlarımızın dışında denize ulaşır (Aras ve Kura nehri gibi). Bazı akarsular da sınırlarımızın dışında doğup, yurdumuzda denize dökülür ([Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] ve Meriç nehirleri gibi).
Akarsular bakımından en zengin bölgemiz Karadeniz Bölgesidir. Çoruh, Yeşilırmak, Kızılırmak, Yenice, Sakarya gibi büyük akarsularımız Karadeniz’e dökülür. Yeşilırmak taşıdığı alüvyonlarla Çarşamba, Kızılırmak da Bafra [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] ovalarını oluşturmuştur. Karadeniz’e ayrıca çok sayıda küçük çay ve dere akar.
[Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]Topraklarımızda [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]p sınırlarımız içerisinde [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]e dökülen en uzun akarsuyumuz Kızılırmak’tır. Susurluk Çayı, Marmara [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]e dökülen akarsuyumuzdur. Bu [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]imize [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] diğer akarsular küçüktür.
Sakarya Nehri, Marmara Denizi’ne dökülür ve dört coğrafi bölgemizden geçen tek akarsuyumuzdur (Ege, Marmara, İç Anadolu ve Karadeniz Bölgeleridir).
Ege Bölgesi’nin akarsuları, kıyıya dik uzanan dağ sıraları (hosrt) arasındaki alçakta kalan ve graben adı verilen alanlara yerleşmiştir. En önemlileri Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes’tir. Bu akarsular, aktıkları çöküntü (graben) alanlarına taşıdıkları alüvyonları biriktirerek alüvyon ovaları oluşturmuşlardır.
Akdeniz’e dökülen başlıca akarsularımız Aksu, Manavgat Çayı, Göksu, Seyhan ve Ceyhan’dır. Göksu, taşıdığı alüvyonlarla Silifke Ovası’nı, Seyhan ve Ceyhan da Çukurova delta ovasını oluşturmuştur. Kaynaklarını yurdumuzdan alan bazı akarsularımız, sınırlarımızın dışında [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ]e ulaşır.
Doğu Anadolu Bölgesi’nden doğan Fırat ile Dicle, Basra Körfezi’ne dökülür. Yine Doğu Anadolu’daki Aras ve Kura, Hazar Denizi’ne dökülür.
Çoruh da komşumuz Gürcistan’da Karadeniz’e ulaşan akarsuyumuzdur [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] ve Meriç nehirleriyse kaynakları sınırlarımızın dışındadır. [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] Nehri Lübnan Bekaa Vadisi’nin doğu kısmından doğar ve ülkemizde Hatay ilinden Akdeniz’e dökülür. [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] Nehri’nin toplam uzunluğu 450 km. olup, nehrin büyük bölümü Suriye toprakları içinde bulunmaktadır. Antakya ile Akdeniz’e arasını doğal suyolu bağlanmış olan [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] Nehri’nin ortalama su debisi 30 m3/sn dir.
Meriç Nehri, Yunanistan ile Türkiye sınırının bir kısmını oluşturan, Bulgaristan’da doğarak Türkiye’ye giren ve Edirne’den Ege Denizi’ne [Link Görmek ve Forumumuzdan Yararlanmak İçin Üye Olmasınız. ] ırmaktır.
Not: Karadeniz Bölgesinde çok sayıda dere, su ve küçük çaylar olduğunu daha önce belirtmiştik. Bunlara bir tane örnek vermek gerekirse Gelevara Deresi…

tegagaic Kişisel İmzası

Hayat, silgi kullanmadan resim yapma sanatıdır.